“Kemal” diye hitap edebilen “Tek Adam”

Nuri_and_Musti_at_Istanbul_in_1931Mustafa Kemal’in yakın dostu, çocukluk, okul, cephe arkadaşı ve sırdaşı. Hakkında kimselerin pek fazla bilgi sahibi olmadığı, esprili ve cesur bir
komutan

Mehmet Nuri Conker…

İlk kez adını üniversitede duymuştum;
Trablusgarb’a giden gönüllü subaylardan biriydi. Ne okul ders kitaplarında ne de diğer
kitaplarda Nuri Conker’den fazla bahsedilmez. Bu
yazıda kısaca Nuri Conker’den bahsedeceğiz.

O da tıpkı Mustafa Kemal gibi Selanik doğumlu,  bir yaş Mustafa Kemal’den küçüktür (1882). Selanik’te küçük bir çocukken, Mustafa Kemal ile arasında büyük bir dostluk başlamıştı. Selanik Askeri Rüştiyesi (ortaokul), Manastır Askeri İdadisi (lise), İstanbul Harp Okulu ve Harp Akademisinde Nuri Bey, Mustafa Kemal’i yalnız bırakmamış, okul arkadaşlığı yapmıştı.

 

Nuri Bey  1902’de Harbiyeyi, 1905 Harp Akademisi bitirdikten sonra Osmanlı ordusunda çeşitli kademelerinde görev yaptı. 1912’de patlak veren Trablusgarb Savaşında, Trablusgarb’ı savunmak amacıyla, Mustafa Kemal gibi gönüllü subaylar arasında, o da yerini aldı.  Sadece Trablusgarp’ta değil, Selanik’te 3. Ordu’da, Arnavutluk Harekatını gerçekleştiren Hareket Ordusunda, Çanakkale Cephesinde Anafartalar’da, Doğu Cephesinde Muş ve Bitlis’te,  çocukluk arkadaşını yalnız bırakmamıştı. Milli mücadele döneminde de yalnız bırakmayacaktı. Haziran 1920’de, Ankara’ya gelerek Milli Mücadeleye katıldı.

 

Nuri_Bey_Conker

Milli mücadele döneminde de Mustafa Kemal’i yalnız bırakmayan Nuri Conker o dönemde; TBMM tarafından kendisine Basın ve İstihbarat Şube Müdürlüğü görevi verildi. Ardından Ankara Bölge Komutanlığı  ve Ankara valiliği gibi görevlerde bulundu. TBMM tarafından, malzeme alımı için Almanya’ya gönderildi. (Bazı kaynaklarda 150 bin lira parayı, pavyonlarda harcadığı söylense de işin aslı hiçte öyle değildir. Ortada pul olan bir para var fakat bu para Almanya borsasında batmıştır.) 1921’de 41. Tümen komutanı ve Adana Valisi oldu. Aynı yıl emekli oldu. II. ve III. dönem TBMM’ye Kütahya milletvekilliği, IV. ve V. dönem ise Gaziantep milletvekilliği yaptı.

 

Mustafa Kemal ile Nuri Conker arasında gecen bir anıyı, Conker’in kızı Kıymet Tesal şöyle anlatıyor;
“Mustafa Kemal ve babam, poker oynamayı çok seviyorlardı. Yine bir gün poker oynadıktan sonra, babam eve, üzerine tam olarak oturmayan, kolları kısa ve dar bir paltoyla geldi. Annem paltonun kime ait olduğunu sorunca, O da Mustafa Kemal’in olduğunu söyledi. Mustafa Kemal, poker de babamı yenmiş ve üzerindeki bütün parasını almış, parasını geri isteyince de vermemiştir. Bunun üzerine Mustafa Kemal’den paltosunu alıp evine gitmiş”. Daha sonra tekrardan paltoyu Çankaya Köşküne gönderir. Kızı Kıymet Tesal, Milliyetteki röportajında keşke paltoyu geri vermeseydi, bugün için Mustafa Kemal’den bize güzel bir hatıra olarak kalırdı, diyerek üzüntüsünü dile getirmiştir.

 

Mustafa Kemal ile arası çok iyi olmasına rağmen, İsmet İnönü ile arası pek iyi değildi. Sadece İsmet İnönü değil aynı zamanda Mustafa Kemal’in eşi Latife Hanımla da arası yoktu. Latife Hanım Çankaya Köşkünde Nuri Conker’i görmekten rahatsız olduğu, bugünlerde herkesçe bilinen bir durum aslında. Sebebine geline İÇKİ diyebiliriz. Nuri Conker’in “içelim paşam” tavırlarından rahatsız oluyordu Latife Hanım. Nuri Conker ile Latife Hanım arasında geçen bir diyalogda aynen şunlar konuşulmuştu;
Yine bir gün Çankaya sofrasında Latife Hanım, Nuri Bey’e “Eşinizi de davet ettim, neden getirmediniz?” diyor. Nuri Bey’de “Tek geldim, ne olmuş, sizi ilgilendirmez” dedikten sonra, Latife Hanım, Nuri Bey’i Çankaya Köşkünde kovuyor. Köşkten çıkarken Nuri Bey, Latife Hanıma “Kapıdan kovsanız, pencereden girerim” dedikten sonra köşkten çıkıyor.

 

Latife_Hanım_(1923)Esprili bir kişiliğe sahip olan Nuri Conker, Mustafa Kemal’i
çocukluğunda olduğu gibi onu kızdırmaktan ve diğer
arkadaşlarına karşı sataştırmaktan hoşlanırdı. Devlet
meseleleri gibi ciddi konularda da espri yaptığı için, İsmet
Paşa’da, Nuri Conker’den pek hoşlanmazdı. Ama ne büyük
rastlantıdır ki, Nuri Bey son nefesini verirken yanında
Mustafa Kemal değil, İsmet İnönü vardı. Rahatsız olduğu
haberini alan Mustafa Kemal, İsmet İnönü’den yanına
uğrayıp bir ihtiyacı olup olmadığını sormasını ister. İsmet İnönü Nuri Bey’i ziyaret ettiği gün, Nuri Bey hayatını kaybedecek son anlarında onun yanında olacaktı. Mustafa Kemal, ölümünden büyük üzüntü duyacak ama yinede Nuri Conker’in cenaze törenine katılmayacaktı. Bunun sebebine gelince, Mustafa Kemal cenaze törenlerine (Annesinin cenazesine de katılmamıştır) katılmaktan hoşlanmamasıydı. Çankaya da Mustafa Kemal’in berberi, Nuri Bey’in ölüm haberi üzerine büyük üzüntü duyduğunu ve gözlerinden yaş geldiğinden bahsetmiştir.

 

Gazi Mustafa Kemal Paşa’ya ailesi ve eşi dışında “Kemal” diye hitap edecek cesareti bulan tek adam Nuri Conker’di. Buna rağmen tarih kitaplarında pekte adını duymadığımız Nuri Bey’i sizlere hatırlatmak, Mustafa Kemal ile olan dostluğunu ve yakınlığını bu yazı da dile getirmek istedim.

Tarih Öğretmeni
Hakan Doğan

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

Menu Title